Nguồn Gốc Và Ý Nghĩa Của Áo Dài Việt Nam

     
Ở phần 2 của công trình xây dựng nghiên cứu bắt đầu áo nhiều năm Việt Nam, nhà nghiên cứu và phân tích văn hóa Trịnh Bách trình làng về áo nhiều năm 5 thân, thuộc với đó là hành trình cải tiến đầy không tưởng của áo dài nước ta để cho ra đời tà áo dài quen thuộc như ngày nay.

Bạn đang xem: Nguồn gốc và ý nghĩa của áo dài việt nam


*
Trái: Họa sỹ Lê Thị Lựu trong áo nhiều năm 3 thân đầu những năm 1940 (ảnh tứ liệu) Phải: Áo dài gấm thất thể 3 thân năm 1948 ở tp hà nội

Về áo dài năm thân thì có những chi tiết lịch sử rất cần được chú ý. Trước hết, theo sử gia Phan Khoang cho thấy thêm trong sách "Việt sử: Xứ Đàng trong 1558-1777", thì tương truyền Đào Duy từ bỏ (1572-1634) trong những lúc lập kế cản lại họ Trịnh ngoài Bắc vẫn khuyên chúa Hy Tông Nguyễn Phúc Nguyên thay đổi cách ăn mặc của dân bọn chúng xứ Đàng trong cho biệt lập hẳn với xứ Đàng Ngoài. Như vứt nón thượng team nón chóp, quăng quật áo tứ thân phơi yếm mà mặc áo năm thân mua khuy, cũng giống như bỏ váy để khoác quần.

*

Nhà phân tích văn hóa Trịnh Bách.

Chi tiết lịch sử vẻ vang thứ hai hoàn toàn có thể liên quan đến dòng áo lâu năm năm thân là từ quyển sách "Phủ biên tạp lục" của Lê Quý Đôn viết khi ông làm cho hiệp trấn Thuận Hóa, sau thời điểm Việp Quận công Hoàng ngũ phúc của triều đình Đàng Ngoài chiếm lĩnh được Thuận Hóa từ bỏ chúa Nguyễn năm 1776. Số đông gì Lê Quý Đôn viết trong phủ biên tạp lục đã khiến cho nhiều người kết luận rằng bao gồm chúa vắt Tông Nguyễn Phúc Khoát của xứ Đàng trong lúc xưng vương vãi năm sát Tý (1744) đã biến hóa cách ăn mặc của tín đồ dân phái nam Hà, và tạo nên cái áo nhiều năm năm thân.

Nguyên ủy là vào sách "Phủ biên tạp lục" của Lê Quý Đôn gồm đoạn: "Năm Cảnh Hưng vật dụng 5, gần kề Tý, Nguyễn Phúc Khoát nghe người tỉnh nghệ an truyền câu sấm: "Tám đời quay trở lại Trung Nguyên", thấy trường đoản cú Đoan Quốc công đến lúc này vừa đúng 8 đời, bèn xưng vương hiệu, lấy thể chế áo mũ trong "Tam tài vật hội" làm kiểu mới, áo phần nhiều dùng vóc đoạn, bạn sang thì dùng mãng bào thủy ba, mũ thì trang sức quý bằng vàng bạc. Lại hạ lệnh cho trai gái nhì xứ (Thuận, Quảng) lật qua dùng áo quần Bắc quốc để tỏ sự phát triển thành đổi; mang đến như khiến thiếu nữ đều mang áo ngắn hạn hẹp tay như áo bầy ông thì Bắc quốc không có như thế. Trải hơn 30 năm, tín đồ ta phần đông tập quen, quên cả tục cũ".

Đây là tất cả những gì Lê Quý Đôn viết về việc đổi khác trang phục xứ Đàng trong của chúa Nguyễn Phúc Khoát năm 1744. Và người ta suy từ bỏ đoạn viết này ra rằng chúa Nguyễn Phúc Khoát đã tạo thành cái áo lâu năm 5 thân ngày nay.

Sách "Tam tài vật hội" của đời Minh, Trung Quốc, có 3 tập viết về những lễ phục của triều Minh. Những lễ phục của những triều Lê - Nguyễn vn về sau vẫn theo thể chế lấy ra từ sách này chứ không theo thể chế trong phòng Mãn Thanh. Về áo tay hạn hẹp (trách tụ) thì vào sách liệt kê một cái áo lâu năm tay eo hẹp của quý ông có cổ tròn (bàn lĩnh, không tồn tại cổ đứng) được điện thoại tư vấn là "trách tụ sam". Tay áo trách tụ sam khiêm tốn hơn tay áo thụng, nhưng mà rộng rộng tay áo nhiều năm Việt Nam, với nách áo rộng gần như là nách áo thụng. Phần trang phục của sách Tam tài vật hội ko có ở đâu nhắc mang lại áo ngắn.

Còn như dòng áo ngắn tất cả tay hẹp được Lê Quý Đôn nói tới trong đoạn văn này thì nguyên văn chữ hán trong sách lấp biên tạp lục viết rõ là "trách tụ đoản y" (áo ngắn thanh mảnh tay), do đó không thể là áo dài (tức là ngôi trường y tuyệt trường sam) được.

Xem thêm: Xăng Pha Nhớt Là Gì ? Hiểu Thêm Văn Hóa Việt Xăng Pha Nhớt Là Gì

Hiện ni ở nước ta vẫn có những loại áo ngắn không lớn tay như áo cánh, áo bà ba… ngoài ra cho mang lại giữa những năm 1970, các gia đình người Việt giầu thanh lịch ở tp sài thành ưa nuôi các thiếu phụ người Hoa, hotline là Xẩm, để giúp việc bên hay trông trẻ em. Những thiếu nữ Xẩm này vẫn mặc quần với áo ngắn bé nhỏ tay của thiếu nữ Hán tộc đời Thanh, mà người ta gọi theo giờ đồng hồ Quảng Đông là "tủn xám", tức là đoản sam. Các loại y phục này rất thịnh hành trong Chợ to thời đó. Dĩ nhiên đây new là hồ hết dạng áo ngắn bé nhỏ tay được nói tới trong dụ của chúa Nguyễn Phúc Khoát.

*

Trái: "Trách tụ sam" trong sách Tam tài đồ dùng hội. Phải: Một cô Xẩm mang áo trách tụ đoản sam sinh sống Nha Trang (ảnh Gabrielle Vassal 1905)

Rồi sách lấp biên tạp lục viết tiếp: "Năm Bính Thân (1776), mùa xuân, đặt công môn Trấn phủ; mon 7 mới hiểu dụ rằng: "Y phục bạn dạng quốc có chế độ, địa phương này trường đoản cú trước cũng chỉ tuân thủ theo đúng quốc tục. Ni kính vâng thượng đức dẹp yên cõi biên, trong ngoài như nhau, bao gồm trị với phong tục phải bắt buộc thống nhất. Nếu còn có người mặc áo quần kiểu người trung quốc thì đề xuất đổi theo thể chế của nước nhà"… "thường phục thì đàn ông bầy bà cần sử dụng áo cổ đứng ngắn tay, cửa ngõ tay hoặc rộng lớn hoặc bé nhỏ tùy tiện. Áo thì phía 2 bên nách trở xuống cần khâu bí mật liền cấm đoán xẻ mở. Duy lũ ông mong mặc áo cổ tròn và không lớn tay đến tiện làm việc thì cũng được. Lễ phục thì sử dụng áo cổ đứng tay dài, vải xanh chàm tốt vải đen, giỏi vải trắng, tùy nghi".

Dụ mon 7 năm Bính Thân này vị Việp Quận công Hoàng ngũ phúc ban ra. Phiên bản quốc làm việc đây tức là xứ Đàng ngoài của triều đình Lê-Trịnh. Loại áo cổ đứng ngắn tay vào hịch của Hoàng 5 điều tốt (nguyên văn tiếng hán trong sách là "trực lĩnh đoản tụ y") thì dịch đưa trước giờ đồng hồ vì không hiểu biết về trang phục cổ buộc phải dịch sai. Cổ đứng đề xuất là "Thụ lĩnh" tốt "Lập lĩnh", chứ chưa hẳn là trực lĩnh. "Trực lĩnh đoản tụ y" chưa hẳn là "áo cổ đứng ngắn tay", mà phải dịch là "áo ngắn tay cùng với thân trước mở dọc". Nghĩa là dòng áo cánh. Đây cấp thiết là áo nhiều năm tứ thân được, vì phía 2 bên nách trở xuống phải may kín không xẻ mở.

Còn mẫu lễ phục trong dụ của Việp Quận công, cơ mà Lê Quý Đôn viết là "trường tụ trực lĩnh y" (bị dịch sai là cổ đứng tay dài), là loại áo "Trường tụ bối tử" có từ thời Tống; với tay thụng dài, mở dọc chính giữa hai thân trước. Dạng áo này vẫn thông dụng ở thời Lê.

Đời Thanh bên trung quốc có một một số loại áo dài cổ vo tròn tay bé nhỏ gọi là "Mãn thức ngôi trường sam", tức là áo dài kiểu Mãn Châu. Áo Mãn thức ngôi trường sam thường để mặc lót trong các triều phục như "Trường bào" xuất xắc "Mã quái" (áo kỵ mã). Cuối thế kỷ 19 dân Hán tộc bên trung hoa đặt thêm dòng cổ đứng lên áo ngôi trường sam, nhằm thành một loại Hán phục. Với họ hotline nó là "Trường bào", cụ cho áo ngôi trường bào của triều Thanh. Áo ngôi trường bào phái nàng lúc đó bao gồm thêm loại cổ đứng với được điện thoại tư vấn là "Kỳ bào". Áo Mã quái cũng rất được thêm cái cổ đứng, rồi call là "Đại quái". Giữa quy trình 1911-1949 áo ngôi trường bào Hán phục và áo khoác bên ngoài Đại quái là quốc phục của trung hoa Dân quốc.

*

Trái: Mãn thức ngôi trường sam khoác trong áo khoác Mã quái, vẽ năm 1821 (Metropolitan Museum, New York) Phải: Áo trường bào Hán phục (ảnh Wolfgang Wiggers)

Rồi mang lại đầu những năm 1920 lại có một một số loại trường sam mới của phái nữ xuất hiện ở Thượng Hải. Áo này là do áo Kỳ bào được cách tân thêm cơ mà thành. Đây là áo "Sường xám", tức là trường sam được phạt âm theo giờ đồng hồ Quảng Đông, mà lại từ lâu đã trở thành quen thuộc với những người Việt. Sường xám thanh nữ có thân giống như áo dài Việt Nam, tuy thế tay ngắn hơn, hoặc sau này này không có tay.

*

Trái: Một bà xã triều Thanh mặc Kỳ bào vào cuối thế kỷ 19. Phải: Bà Tống Khánh Linh, phu nhân lãnh tụ Tôn Dật Tiên, mang sường xám thập niên 1930 (ảnh tứ liệu)

Áo dài tay chẽn khoác với quần xuất hiện khá chậm trong lịch sử dân tộc trang phục của Trung Hoa. Dẫu vậy lối ăn diện này lại phổ biến ở khoanh vùng Ấn Độ-Pakistan-Afghanistan từ bỏ cả nhị ngàn năm, và được gọi là "Salwar Kameez". Salwar tức là quần, cùng kameez là áo. Cách gọi này là do tác động của vùng Trung Đông lên Ấn Độ hồi cụ kỷ 11-13. Phục trang salwar kameez vô cùng phong phú, với tương đối nhiều tên điện thoại tư vấn và đẳng cấp dáng không giống nhau tùy khu vực. Trong số ấy có dạng áo nhiều năm Kurta với quần Paijama, được Pakistan nhận làm quốc phục ngay sau thời điểm lập quốc năm 1947, rất gần cận với áo dài Việt Nam.

*

Quốc phục salwar kameez của Pakistan. Trái: Áo kurta phái nam với quần paijama (ảnh Sanaulla). Phải: Áo kurta thiếu phụ với quần palazzo và khăn dupatta (ảnh Kalki Fashion)

Từ mặt hàng ngàn năm trước áo dài bao gồm tay bó đã xuất hiện thêm ở Ấn Độ dưới dạng kameez Varbana bửa vai chui đầu, kameez Angarkha bao gồm thân áo trước mở dọc một bên, và áo khoác bên ngoài kameez Sherwani mở dọc giữa thân trước. Dạng kameez Kurta có mở một chút ở cổ áo thân trước để chui đầu được fan Hồi giáo đưa vào Ấn Độ từ cố kỉnh kỷ trang bị 11 mang đến 13.

Cùng lúc đó tên thường gọi kameez cũng được người Hồi giáo đưa vào bán đảo Iberia (Tây Ban Nha và nhân tình Đào Nha) mà họ mới chỉ chiếm làm thuộc địa. Ở phía trên nó được phiên âm theo giờ Latin thành Camisia, cùng rồi thành Camisa ở Tây Ban Nha. Tiếp nối tên loại bộ đồ này được phân phát âm là Chemise (Sơ mi) làm việc Pháp. Cũng khoảng từ ráng kỷ 10-11, những nhà buôn Ả rập cùng Ấn Độ cũng truyền bá văn hóa của họ, trong các số ấy có trang phục, mang lại vùng đông phái nam Á châu.

Vì vì sao kiêng gợi dục của đạo Hồi, áo dài kurta nguyên thủy may thẳng ko ôm thân thể, và không mở dọc tải khuy sống thân trước. Áo được ngã mở một đoạn trên cổ trước ngực giỏi xẻ bên vai để chui đầu, rồi thắt dây hay cài đặt khuy. Cho đến tận bây giờ, vì tại sao tôn giáo cơ mà áo kameez kurta phái đàn bà của bạn Pakistan dù là may bó theo thân thể vẫn ko xếp li bó eo. Đàn bà còn đậy tóc cùng cổ bằng khăn quàng Dupatta, là phần không thể không có thứ tía trong bộ bộ đồ salwar kameez của fan Ấn-Hồi.

*

Áo kurta đàn bà dạng may ôm người, với chiếc quần palazzo cùng khăn dupatta

Trong lúc ấy người Ấn Độ tháo mở hơn cho nên áo kameez quý ông của chúng ta vẫn còn tồn tại dạng Sherwani với Achkan mở dọc và cài khuy trung tâm thân trước hay tại một bên. Và từ thập niên 2000 còn loáng thoáng thấy gồm dạng áo kurti phái thanh nữ có chít li nghỉ ngơi eo.

Xem thêm: Cách Giải Hệ Phương Trình Bằng Máy Tính Casio Fx, Cách Giải Hệ Phương Trình 2 Ẩn Bằng Máy Tính Fx

Quần (salwar) vẫn được phổ biến ở Ấn Độ dưới dạng Svathana bó chân từ bỏ cả hơn ngàn năm trước. Bây chừ salwar có tương đối nhiều dạng với tên khác nhau tùy vùng. Nhưng tương quan đến áo dài việt nam thì chỉ kể tới 3 dạng, là salwar Churidar có ống chật, là hậu thân thẳng của quần svathana; salwar Palazzo với ống rộng rộng; với salwar Paijama ống thẳng hệt như quần áo dài Việt Nam. Quần paijama, được tín đồ Tây Phương ưa chuộng, bao xưa nay cùng áo ngắn jama đang trở thành bộ xống áo ngủ pi-da-ma phổ cập khắp vị trí trên thay giới, cùng cả nghỉ ngơi nước ta.

Áo lâu năm 5 thân của vn cũng đang hiện hữu từ tương đối lâu lắm rồi. Trong quyển sách "Relatione della nuova missione delli P.P. Della Compagnia di Gesù al Regno della Cocincina" xuất bản năm 1631, linh mục-tác đưa Cristoforo Borri cho biết rằng chiếc áo lâu năm mầu thâm phổ cập của nam giới và sỹ tử ở Thuận Quảng đầu thế kỷ 17 trông giống như như áo chùng thâm của các giáo sỹ công giáo thời đó. Ông cũng cho biết thêm rằng lũ ông nam Hà cũng nhằm tóc dài với quấn khăn như lũ bà.

*

Trái: Áo chùng thâm nám của linh mục công giáo La Mã chũm kỷ 21 (ảnh uncatolico) Phải: Áo lâu năm 5 thân của một giáo sỹ đạo gia tô ở phái mạnh Đinh vào cuối thế kỷ 19